مهرگان به همراه نوروز از بزرگترین و کهن ترین جشن های ملی ایرانیان است، پیشینه‌ی جشن مهرگان به اندازه ی قدمت ايزدش، میترا است و تا آن جا که بن نوشت‌های موجود نشان می‌دهند، اين جشن دست کم از دوران فريدون پیشدادی آغاز شده است که در آن فریدون توانست بر ضحاک تازی پیروز شود و تاج شاهی بر سر نهد، شاهنامه‌ی فردوسی به روشنی به پیدایش اين جشن در دوران پادشاهی فريدون اشاره کرده است:

فریدون چو شد بر جهان، کامکار              ندانست جز خویشتن، شهریار

به رســم کیان، تاج و تخت مِهی               بیاراست  با  کاخ  شاهنشهی

به  روز خجسته ســر مهر ماه                به  سر  بر نهاد، آن کیانی کلاه

زمانه بی اندوه گشـت از بدی                 گرفتند  هر  کــس، ره  بـخردی

دل  از  داوری‌ها بپرداخـتـنـد                به آیین، یکی جشن نو ساختند

نـشـسـتـنـد  فرزانگان،  شادکام               گـرفتند هـر یک ز ياقوت، جام

می‌ِ روشن و چهره ی شاه نـَو                جهان  نو  ز  داد از سر ِماه نـَو

بـفـرمـود  تا  آتش  افـروخـتـنـد               همه  عَنبَر  و  زعفران سوختند

پـرسـتـیـدن مهرگان دیـن اوسـت              تن آسانی  و خوردن آیین اوست

کنون  یادگارست  ازو ماهِ مهر            به کوش و به رنج، ایچ مَنمای چِهر

زمان برگزاری

همانگونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بوده است و این شیوه دست کم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به مهر روز از مهر ماه یا شانزدهم ماه مهر منتقل می‌شود، همانگونه که می دانید در گاهشماری قدیم، هر سال به 12 ماه 30 روزه و یک دوره 5 روزه که پنجه خوانده می شد تقسیم می گشت، و هر روز ِماه نیز نامی داشت، مانند اورمزد، مهر، اسفند و بهمن و ... هرگاه نام روز و نام ماه یکی میشد جشن ویژه ی آن ما برپا می گشت، مانند مهرگان، فروردینگان، تیرگان و ... بنابراین جشن مهرگان برابر بود با روز مهر (شانزدهمین روز هر ماه) از ماه مهر. بعدها که سالشمار ایرانی توسط خیام دقیق محاسبه شد و ایرادهای آن اصلاح گشت، سال به 6 ماه 31 روزه و 5 ماه 30 روزه و یک ماه 29 روزه دگرگون گشت، ولی از آنجا که جشن های ایرانی هنوز هم طبق سالشمار قدیم برگزار می شود، امروزه جشن مهرگان به جای 16 مهر در روز دهم مهر برگزار می شود.

سفره ی مهرگان

خوان یا سفره ی مهرگانی نیز همچون سفره ی هفت سین نوروز و دیگر سفره های جشن های ایرانی، هفت چینی از میوه ها و خوراکی هاست همراه با شاخه هایی از درختان «سرو»، «مورد» و «گز» و شربتی از عصاره ی «هوم»(هَئومَه) که با شیر رقیق شده و نان مخصوص «لورگ» که روی پارچه ای ارغوانی گرد ِیک آتش دان چیده می شوند.

هفت میوه همچون سیب، انار، ترنج، سنجد، بی (به)، انگور سفید، انجیر، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرمالو و ...

آجیل ویژه ای از هفت خشکبار از جمله مغز گردو، پسته، مغز فندق، بادام، تخمه، توت خشک، انجیر خشک، نخودچی و ...

آش هفت غله از گندم، جو، برنج، نخود، عدس، ماش و ارزن.

کاسه ای پر از آب و گلاب و سکه و برگ آویشن همراه با گل های بنفشه و نازبو (ریحان)، آیینه، سرمه دان، شیرینی و بوی های خوش همچون اسفند و عود و کُندر.

 چرا یــــزد ؟

یزد اولین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان بعد از شهر ونیز ایتالیاست استان یزد از سرزمینهای کهن و تاریخی ایران زمین است. در بعضی از منابع بنای اولیه برخی از شهرهای این استان چون (میبد) را به سلیمان پیغمبر، (یزد) را به ضحاک و اسکندر مقدونی و (ابر کوه) را به ابراهیم پیغمبر نسبت داده‌اند. این بیانگر قدمت و دیرینگی پیشینیه تاریخی و فرهنگی سرزمین و مردم این دیار است. مجموعه آثار باستانی پراکنده موجود در این استان نیز به سهم خود گویای این پیشینه تاریخی است. آثاری چون دست افزارهای سنگی بدست آمده از دره‌های شیر کوه، نگاره‌های روی تخت سنگ کوه ارنان، تکه سفالهای منقوش نارین قلعه میبد – متعلق به دوره ایلامی، غارهای استان و آثار معماری و شهر سازی باستانی و... نشان می‌دهد مدنیت یزد، در چهار کانون باستانی (مهریز و فهرج)، (یزد)، (رستاق و میبد) و (اردکان) متمرکز بود. پژوهشگران این منطقه را که در مسیر شاهراه‌های باستانی (ری – کرمان) و (پارس – خراسان) قرار داشت، جزء سرزمینهای دوردست مادها شمرده‌اند

هتل بین المللی4 ستاره لاله یزد:

(خانه تاریخی اشرافی گلشن، با معماری سنتی در بافت سنتی یزد، ساخت دوران قاجار بوده که دارای 42 باب اتاق و سوییت، سه حیاط اندرونی بیرونی، اینترنت بی سیم، سالن همایش، فروشگاه صنایع دستی، صندوق امانات، تاکسي سرويس، خدمات پزشکی، لاندري، ترانسفر فرودگاهي، گشتهاي توريستي داخل و خارج شهر، کافی شاپ و رستوران اختصاصی با پخت بهترین خوراکی های ایرانی، هندی و فرنگی می باشد)

آتشکده یزد:

شامل ساختمان و باغ زیبایی است كه در سده اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس كه برای زرتشتیان محترم می باشد نگهداری و از آن مراقبت می شود. آتشی که درون این آتشکده می‌­سوزد بیش از ۱۵۰۰ سال است که روشن مانده‌ است. این آتش فروزه‌ای است از آتش آتشکده کاریان درلارستان که به عقدای یزد آورده شد و نزدیک به ۷۰۰ سال در آنجا روشن نگه داشته شد و سپس در سال ۵۲۲ از عقدا به اردکان برده شد و نزدیک به ۳۰۰ سال نیز در اردکان یزد بود و در سال ۸۵۲ از اردکان به این شهر برده شد. نخست در محله‌ای به نام «خلف خان علی» در خانهٔ یکی از موبدان بزرگ به نام «موبد تیرانداز آذرگشسب» نگهداری می‌شد و در سال ۱۳۱۳ پس از ساخته شدن این آتشکده به درون آن برده شد.ساختمان اصلی در وسط حیاط قرار دارد و آن را درختانی همیشه سبز احاطه كرده اند. حوضی مدور و بزرگ در محور ورودی بنا به آن زیبایی خاصی بخشیده است. آتش در محفظه ای بلندتر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاقهایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است.

 نیایشگاه پیر سبز چک چک (مهم ترین نیایشگاه زرتشتیان جهان):

در داستان ها چنین آمده که نیک بانو، دختر یزدگرد سوم ساسانی، هنگام گریختن از دست تازیانی که به ایران تاخته بودند، به صخره ای بزرگ می رسد که گفته می شود این نیایشگاه بنایی مانده از آن دوران است، و از آن جا که همیشه قطره های آب از سقف زیبای آن می چکد، آن را چک چک گویند.